ال.پی.جى یکى از محصولات جانبى صنعت نفت و شامل پروپان، پروپیلن، بوتان و بوتیلن در نسبت هاى مختلف است. قسمت عمده ال.پی.جى از پروپان و بوتان با نسبتى تقریبا مساوى ترکیب شده است. در کشورهایى که نفت برداشت شده با مقدار قابل توجهى گاز همراه است، تولید ال.پی.جى از این گازها کاملاً به صرفه است. از ال.پی.جى بیشتر به عنوان سوخت جانشین براى وسایل نقلیه و گاه به عنوان سوخت در بخش خانگى و تجارى استفاده مى شود. وسایل نقلیه با سوخت ال.پی.جى نسبت به وسایل بنزین سوز و گازوییل سوز آلودگى کمترى دارند. گاز هاى گلخانه اى و اکسیدهاى نیتروژن حاصل از احتراق ال.پی.جى در وسایل نقلیه، بسیار کمتر از بنزین و گازوییل است. همچنین در مرحله تولید، انتقال و سوخت گیرى به دلیل ماهیت گازى ال.پی.جی، بر خلاف بنزین و افزودنى هاى آن نظیر MTBE آلودگى را براى آب هاى زیرزمینى در پى ندارد. به طور کلى ظرفیت آلودگى آب و خاک و هوا به دلیل مصرف ال.پی.جى به عنوان جانشین بنزین و گازوییل تا حد قابل قبولى کاهش مییابد. از این رو، ال.پی.جى به عنوان یک سوخت گازى که حالتى شبیه به سوخت هاى معمولى دارد، میتواند جانشین مناسبى براى نفت خام، همچنین بنزین و گازوییل گران قیمت وارداتى در کشورهاى توسعه یافته اروپایى و آمریکایى باشد. مزیت هاى مصرف ال.پی.جى در خودروهاى گازسوز ۱- به دلیل حالت گازى ال.پی.جى ، موتور خودروى ال پى جى سوز در هواى سرد نیز به راحتى روشن مى شود. ۲- سیستم هاى سوخت ال.پی.جى پوشیده و ضایعات تبخیرى آنها قابل چشم پوشى است. ۳- حمل و نقل آن آسان و سوخت گیرى آن براى مصرف کنندگان بر خلاف LNG و CNG راحت است. ۴- وسایل نقلیه ال.پی.جى سوز براى استاندارد شدن گازهاى خروجى به استفاده از کاتالیزر نیاز ندارند. ۵- ذرات سمى حاصل از احتراق آن نسبت به بنزین و گازوییل ناچیز است. ۶- در مقایسه با سایر سوخت ها، هرگونه افزایش تقاضا براى ال.پی.جى از منابع گاز طبیعى و نیز منابع پالایش نفت خام قابل تامین است. ۷- نشر PAHو آلدهید حاصل از احتراق ال.پی.جى نسبت به وسایل نقلیه با سوخت هاى فسیلى ناچیز است. عیب هاى مصرف ال.پی.جى ۱- مقدار انرژى ال.پی.جى پایین است و از این رو تانک هاى ال.پی.جى در قیاس با تانک هاى بنزینى و گازوییلى فضاى بیشترى اشغال میکنند. ۲- تانک هاى ال.پی.جى فشرده و داراى وزن بیشترى نسبت به نوع بنزینى و دیزلى هستند. ۳- ال.پی.جى داراى ضریب انبساط است، بنابراین، تانک هاى ال.پی.جى میتوانند تا ۸۰ درصد ظرفیت پر شوند. ۴- ال.پی.جى سنگینتر از هواست، از این رو براى شعله ور شدن نیازمند جابه جایى مناسب است. ۵- ال.پی.جى در شکل مایع، در موارد کاربرد نامناسب سبب سوختگى از سرماى پوست میشود. بازار و فرصت هاى آتی در سال ۱۹۹۱ مصرف جهانى ال.پی.جى از مرز ۹ میلیون تن در سال گذشت. طبق آمار، خودروهایى که با ال.پی.جى کار میکنند، ۳/۳ میلیون خودرو هستند. تنها در اروپا، به ویژه در ایتالیا و هلند بیش از ۴/۱ میلیون خودرو در جادهها تردد مى کنند. علاوه براین، کشورهایى نظیر ژاپن، ایالات متحده، کانادا، کره جنوبى و تایلند نیز برنامه هایى براى استفاده از این سوخت در خودروهاى سبک خود دارند. بازار مصرف ال.پی.جى در اروپا طبق آمارهاى گزارش شده در هلند، ال.پی.جى به تدریج از حالت یک سوخت جانشین به یک سوخت معمول تبدیل میشود. تمامى ایستگاه هاى تحویل سوخت در طول جادهها و خیابانها، ال.پی.جى عرضه میکنند. در حال حاضر در این کشور بیش از ۱۵ درصد خودروهاى مسافربرى ال.پی.جى سوز هستند. تعداد زیادى از کمپانى هاى حمل و نقل عمومى در حال خرید اتوبوس هاى ال.پی.جى سوز و یا تغییر سوخت اتوبوس هاى خود به این سوخت هستند. ناوگان هاى شهرهاى بزرگ نظیر آمستردام، گرونینگن، آیندوهون و هرتوگن بوخ از این نوع اتوبوس ها بهره میگیرند. در انگلستان، در سال هاى گذشته مصرف ال.پی.جى با نوعى کاهش روبه رو بوده است. تعداد ایستگاه هاى تحویل سوخت ال.پی.جى از حدود ۵۰۰ ایستگاه در سال ۱۹۸۰ به حدود ۲۰۰ ایستگاه در حال حاضر کاهش یافته که ناشى از کاهش تقاضاى ایجاد شده و افزایش مالیات بر ال.پی.جى است. در حال حاضر تعداد محدودى از وسایل نقلیه ال.پی.جى سوز که در انگلستان باقى مانده است، در خارج از جادههاى مرکزى شهرها در حال تردد هستند. با وجود این، اخیراً افزایش تمایل به استفاده از ال.پی.جى به عنوان سوخت در این کشور مشاهده شده است. در حال حاضر یک شرکت عملیاتى اتوبوس خصوصى (گاید فراى دی) نوعى روش تبدیل اتوبوس دیزلى به ال.پی.جى سوز را آغاز کرده که از برخى از محصولات آن استفاده شده است. پیش بینى مى شود در صورت موفقیت آمیز بودن این طرح استفاده از خودروهاى ال.پی.جى سوز گسترش یابد. در اسپانیا نیز ال.پی.جى براى اولین بار در سال ۱۹۸۶ به عنوان سوخت وسایل نقلیه از طریق دو جایگاه سوخت رسانى عرضه شد. در حال حاضر تقریبا در ۵۰ نقطه سوخت ال.پی.جى به ۱۲۰۰۰ خودرو که همگى تاکسى هستند، عرضه میشود. ناوگان حمل و نقل شهر والادولید، اخیراً تصمیم به استفاده از ۲۴ اتوبوس با سوخت ال.پی.جى گرفته که در صورت بهره گیرى از این خودروها، اولین ناوگان حمل و نقل شهرى اسپانیایى به این فناورى مجهز است. دیگر بازارها در استرالیا، ۴ درصد وسایل نقلیه مسافرى (۳۳۰۰۰۰ خودرو) با سوخت ال پى جى کار میکنند. این رقم در مکزیک حدود ۴۰۰ هزار خودرو است. در ایالات متحده و کانادا نیز به ترتیب ۳۵۰ هزار و ۱۷۰ هزار خودرو ال.پی.جى مصرف میکنند. یکى از بزرگ ترین بازارهاى آینده براى مصرف ال پى جى آسیاست. رشد جمعیت، شتاب توسعه و افزایش نیاز به انرژى در کشورهاى آسیایى به ویژه هند و چین، به رشد بازار مصرف ال.پی.جى در این قاره منجر شده است. در کره جنوبى و ژاپن این سوخت براى مصرف تاکسى ها در نظر گرفته شده که در چند سال اخیر ۹۰ درصد رشد داشته است. این رشد به ویژه در کره جنوبی، به افزایش مصرف ال.پی.جى تا حد یک میلیون تن در سال منجر شده است. نیاز شرق آسیا و هند به انرژى و حامل هاى آن نظیر ال.پی.جى و وجود منابع غنى نفت و گاز، مجتمع هاى پتروشیمى و پالایشگاهى در حال توسعه در غرب آسیا، به ویژه خاور میانه، شبکه تولید و مصرف بزرگى را در این قاره ایجاد خواهد کرد. مسائلى مانند نداشتن وابستگى به یک نوع حامل انرژى براى تامین امنیت ملى کشورها، استفاده از ال.پی.جى به جاى گاز طبیعى که هم با محیط زیست سازگار است و هم پیچیدگى و مشکلات نقل و انتقال گاز طبیعى را ندارد، همچنین قیمت پایین آن نسبت به NGL و نیز هزینه نسبتاً پایین تغییرات خودرو براى استفاده از ال.پی.جى سبب شده، با وجود برخى مشکلات مانند نبود شبکه مطمئن پشتیبانى و برخى مسائل ایمنی، نیاز جهان به ال پى جى از ۱/۴ میلیون بشکه در روز در سال ۱۹۹۰ به ۹/۵ میلیون بشکه در روز درسال ۲۰۰۰ برسد. گزارش ها نشان دهنده افزایش بازار مصرف و رشد مصرف جهانى ال.پی.جى تا سقف ۹/۷ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۰ است. رشد بازار مصرف ال.پی. جی. در نقاط مختلف جهان که سال هاى ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵ به شرح زیر است: آمریکاى شمالی: ۴۵۰ هزار بشکه در روز آمریکاى لاتین: ۲۱۰ هزار بشکه در روز اروپا: ۲۱۰ هزار بشکه در روز آسیا: ۵۰۰ هزار بشکه در روز خاور میانه: ۱۲۰ هزار بشکه در روز آفریقا: ۱۵۰ هزار بشکه در روز طبق آمار موجود، واردات ال.پی.جى در آمریکا از ۲/۲ میلیون تن در سال ۲۰۰۰ به ۶/۳ میلیون تن در سال ۲۰۰۴ رسیده و تا سال ۲۰۱۰ به ۶/۴ میلیون تن خواهد رسید. چشم انداز مصرف ال پى جى کاهش و یا گسترش بازار مصرف ال.پی.جى به عواملى مانند هزینه و فناورى هاى تغییرات موتور خودرو، هزینه سوخت، میزان تولید و تامین سوخت ال.پی.جی، مالیات سالیانه و سیاست هاى دولت ها بستگى دارد. در هلند مالیات جاده براى وسایل نقلیه با سوخت ال.پی.جى از وسایل نقلیه بنزینسوز بیشتر است، اما مالیات بنزین از مالیات ال.پی.جى بالاتر است. نصب تجهیزات ال پى جى میبایست بر اساس گواهینامه و استانداردهاى ثبت شده صورت پذیرد. این مسئله به نصب تجهیزات گران قیمتتر و در نتیجه افزایش هزینه منجر شده است. با وجود این، دولت هلند تصمیم بر کاهش مالیات ال.پی.جى و در نتیجه افزایش مصرف این سوخت در این کشور دارد. علاوه بر این، مالیات جاده اى شرکت هاى حمل و نقل عمومى بخشیده شده و سرمایه گذارى هاى مناسبى براى توسعه جایگاه هاى سوخترسانى صورت پذیرفته است. انگلستان برنامه خاصى براى حرکت به سوى سوخت ال.پی.جى تدوین نشده است، بلکه تنها به تشویق دارندگان خودرو به استفاده از این سوخت، اکتفا شده است. از این رو، سیاست خاصى براى تولید وسایل نقلیه ال.پی.جى سوز در این کشور دنبال نشده و تمام وسایل نقلیه استفاده کننده از ال.پی.جى باید مرحله تبدیل را طى کنند. در اسپانیا، از ال.پی.جى در خدمات حمل و نقل عمومى میتوان استفاده کرد که شامل اتوبوس هاى عمومى و تاکسیها است. در این کشور مالیات وضع شده در زمینه ال.پی.جى نسبت به بنزین کمتر است. پشتیبانى بازار ال پى جى در اروپا تهیه فرمول ال پى جى براى استاندارد کردن آن به منظور کمک به تولید و تبدیل بهینه وسایل نقلیه ال.پی.جى سوز کارخانجات، از مهم ترین اقدام هاى پشتیبانى بازار ال.پی.جى است. کاهش عوارض جادهاى و مالیات مختلف، همچنین کمک هاى مادى و معنوى دولت ها براى انعقاد قراردادها و انجام پروژههاى مرتبط از دیگر عوامل موثر در بهبود و پیشرفت بازار ال.پی.جى است. از جمله اقدام هایى که هم اکنون کشورهاى مصرف کننده براى گسترش بازار مصرف ال.پی.جى انجام مى دهند: - کاهش عوارض جادهاى و مالیات هاى گوناگون - ایجاد تناسب میان قیمت هاى ال.پی.جى و گازوییل به گونه اى که سوخت جانشین ال.پی.جى را قابل رقابت کند. - نصب تجهیزات تعمیر و سرویسدهى به خودروهاى ال.پی.جى سوز در گاراژها، پارکینگ ها و شرکت هاى حمل و نقل -کمک دولت ها به کارگاه هاى تبدیل - سرمایهگذارى در تحقیق و توسعه براى افزایش بازده خودروهاى ال.پی.جى سوز و کاهش هزینه هاى تبدیل و تولید - به کارگیرى سیاست هاى ویژه براى جانشین کردن بنزین و گازوییل با ال.پی.جى یکى از عوامل اصلى رشد دهنده بازار مصرف ال.پی.جی، تامین امنیت سوخت است. اگر کشورهاى مصرف کننده، سرمایه گذارى کشورهاى تولید کننده ال.پی.جى و هزینه تمام شده این سوخت را مناسب ارزیابى کنند، با توجه به مزیت هاى این سوخت نسبت به سوخت هاى فسیلى و پیچیدگى نداشتن و هزینه سوخت هاى گازی، تلاش خود را براى گسترش بازار مصرف و جانشینى بنزین و گازوییل با ال.پی.جى افزایش خواهند داد. به طور کلى عرضه ال.پی.جى در جهان از میزان ۹/۳ میلیون بشکه در روز به ۵/۵ میلیون بشکه در روز افزایش داشته است. با مقایسه این آمار نسبت به مصرف به طور میانگین، سالانه ۲۰۰ هزار بشکه در روز کمبود ال.پی.جى مورد نیاز جهان مشاهده مى شود. نتیجه در حال حاضر بازار مناسب ال.پی.جی، سرمایه گذارى براى فروش و تولید ال.پی.جى را به ویژه در کشورهاى صاحب منابع طبیعى نفت و گاز، به گزینه اى مناسب تبدیل کرده است. وجود پالایشگاه هاى نفت و گاز بهرهمند از فناورى هاى نوین با بازده قابل قبول در کنار منابع نفت و گاز ارزان میتواند کشورهاى صاحب منابع به ویژه ایران را که هنوز سیاست خاصى براى استفاده از گازهاى همراه خود ندارد، به کسب ارزش افزوده اى بیشتر از فروش فرآورده هاى خام موفق سازد. ایران در حال حاضر به تولید حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز ال.پی.جى در پالایشگاه هاى نفت و گاز خود اقدام مى کند. با توجه به این نکته که کشور ما از منابع عظیم گاز طبیعی، وجود شبکه توزیع مناسب گازطبیعى و نیز برنامه جانشینى سوخت هاى فسیلى با CNG بهره مند است، میتواند به تولید و صادرات این ال.پی.جى اقدام کند که مباحث طرح شده در این مقاله، نشان دهنده بازار رو به رشد و مناسب براى تولید و صادرات آن است. این مسئله نیازمند جانشینى صحیح ال.پی.جى در خودروها، مراکز تجارى و خانگى و نیز پتروشیمى ها با گازطبیعى است. این مسئله آنگاه به نتیجه خواهد رسید که برنامه جامع و استراتژى مشخصى براى تولید، صادرات، تزریق و مصرف داخلى گاز طبیعى تدوین شود و هرگونه تصمیم گیرى در حوزه گاز، بر پایه این برنامه جامع استوار باشد. آنچه در صنعت گاز ما در عمل مشاهده نمى شود.

منبع: نفت تایمز